Συνέντευξη της Σμαρώς Τζενανίδου στη Στελλίνα Μαργαριτίδου για την «Εφημερίδα των Συντακτών» (φ. 27-5-2023) με αφορμή την εικονογράφηση του μυθιστορήματος της Αγλαΐας Μπλιούμη «Αποχαιρέτα την τη Στουτγκάρδη, Αστυάνακτα» (εκδ. Κέδρος, 2022)
ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΟΠΩΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΗΝ efsyn.gr (27-5-2023)
Η ζωγράφος Σμαρώ Τζενανίδου, που φιλοτέχνησε το εξώφυλλο του βιβλίου «Αποχαιρέτα την τη Στουτγάρδη, Αστυάνακτα» (εκδόσεις Κέδρος), εξηγεί ότι τα διαφορετικά σπίτια αντικριστά στον ίδιο δρόμο συμβολίζουν τη διαφορετικότητα των ανθρώπων που μοιράζονται ίδιες ανησυχίες και όνειρα. Η ίδια εδώ και χρόνια ασχολείται εικαστικά με τη μείξη των χρωμάτων, τους όγκους και την προοπτική. Γέμισε θάλασσα ξύλινες πολυκαιρισμένες και ακατέργαστες επιφάνειες, παρουσιάζοντας τη δική της Μεσόγειο και στη συνέχεια με τις «Αστικές Αισθήσεις» κατέγραψε το χρώμα της πόλης, των δρόμων που περπατούμε καθημερινά. Και γι’ αυτές, τις γεμάτες χρώματα διαδρομές συζητάμε.
● Στη δουλειά σου πειραματίζεσαι πολύ με το μπλε και τη θάλασσα. Πιστεύεις, κρίνοντας και από όσα έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια, ότι η θάλασσα μας ενώνει; Ποιους; Για πόσο;
Την αγαπώ τη θάλασσα. Με κάνει να νιώθω ελεύθερη. Δεν θα μπορούσα να μείνω καιρό μακριά της. Αυτός είναι ο λόγος που, είτε ως παράσταση είτε ως χρώμα, το μπλε εμφανίζεται πολύ συχνά στη δουλειά μου. Μου είναι δύσκολο να ξεχωρίσω το αγαπημένο μου μπλε: cerulean, cobalt, Prussian. Ολα μαζί, ανάμεικτα και σε τυχαία σειρά. Τα τελευταία χρόνια με το ζήτημα του μεταναστευτικού έχουμε γίνει μάρτυρες πολλών σκληρών ιστοριών της… θάλασσας. Για μένα όμως, όπως και για πολλούς νομίζω, η θάλασσα παραμένει οδός ελευθερίας. Μια αγκαλιά ζεστή που ενώνει λαούς. Ειδικά λαούς που μοιράζονται τα ίδια τοπία, τις ίδιες μυρωδιές. Στη Μεσόγειο.
● Αστικό τοπίο, μεσογειακό τοπίο. Θεσσαλονίκη. Πώς τα αποτυπώνεις στους πίνακές σου; Τι κοινά στοιχεία έχουν;
Θεωρώ τη Θεσσαλονίκη έναν καλό λιμένα της Ευρώπης στη Μεσόγειο. Συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά ενός μεσογειακού αστικού τοπίου. Ο συνδετικός κρίκος σε ένα έργο είναι πάντα το χρώμα αλλά και το μεσογειακό φως, που δεν υπάρχει πουθενά αλλού. Ακόμη κι αν αλλάζει το οικιστικό σκηνικό, το φως στη Μεσόγειο έχει κάτι γνώριμο, οικείο και ιδιαίτερα αισιόδοξο.
● Η τέχνη περνάει κρίση; Πόσο έχει επηρεαστεί από την κρίση (ή μάλλον τις κρίσεις);
Η τέχνη περνάει κρίση δεν θυμάμαι από πότε… Η απομάκρυνση από την τέχνη είναι ακόμα μια συνέπεια της βίαιης εισβολής της τεχνολογίας στη ζωή μας. Λιγότερο έντυπο διάβασμα, λιγότερη ζωγραφική, λιγότερη μουσική. Οχι από τους καλλιτέχνες, αλλά από τους αποδέκτες του καλλιτεχνικού έργου. Ωστόσο η τέχνη είναι καταφύγιο. Γι’ αυτό και πάντα, μετά από κάποια κρίση, η ανάγκη για έκφραση εσωτερική γιγαντώνεται και έτσι ίσως αγγίζουμε ένα πιο ευρύ κοινό.
● Δουλεύεις με παιδιά και είσαι μητέρα τριών παιδιών. Πώς το βιώνεις; Πώς διδάσκεται η τέχνη στο σχολείο;
Είναι ευτυχία να είμαι μόνιμα με τα παιδιά. Παίρνω οξυγόνο και ανυπομονώ για την επόμενη μέρα. Το ζητούμενο είναι να έρχονται τα παιδιά σε επαφή με την τέχνη, να γεμίζει η ψυχή τους ομορφιά, να εκφράζονται, να φεύγουν για λίγο μακριά από τον υπολογιστή και το κινητό. Στο σχολείο, δυστυχώς, τα μαθήματα αυτά είναι υποβαθμισμένα. Οι εκπαιδευτικοί παλεύουν να προσεγγίσουν παιδιά που δεν έχουν στην πλειονότητά τους τέτοια ενδιαφέροντα, αλλά και κουλτούρα από το σπίτι. Δεν βλέπουν τέχνη, δεν επισκέπτονται μουσεία και γκαλερί. Ο ρόλος της οικογένειας και σε αυτήν την περίπτωση είναι πολύ σημαντικός. Οταν σπούδαζα στη Γαλλία, ακόμη και στα μικρά μέρη έβλεπες αξιόλογα μουσεία που φιλοξενούσαν τοπικούς καλλιτέχνες, και πολλά μαθήματα γίνονταν μέσα σ’ αυτά.
Το βιβλίο «Αποχαιρέτα την τη Στουτγάρδη, Αστυάνακτα» είναι ένα υβριδικό μυθιστόρημα, όπως χαρακτηρίστηκε κατά τη διάρκεια της παρουσίασής του στη 19η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου στη Θεσσαλονίκη.
Η συγγραφέας του, Αγλαΐα Μπλιούμη, κάνει μια σύντομη σύστασή του: «Είναι το πρώτο μυθιστόρημα από δίγλωσσο/ή συγγραφέα δεύτερης γενιάς μεταναστών που επιπρόσθετα πραγματεύεται την εν λόγω προβληματική. Αυτό σημαίνει ότι το φαινόμενο της μετανάστευσης αποδραματοποιείται, δεν συνδέεται αποκλειστικά με ξεριζωμό, νόστο, οικονομική ανέχεια ή έλλειψη δημοκρατίας στις χώρες καταγωγής.
Αντίθετα, ζητήματα δεύτερης γενιάς μεταναστών μάς οδηγούν άμεσα σε μια νέα αυτοσυνειδησία στο πλαίσιο της Ευρώπης, όπου οι συλλογικές ταυτότητες αποεθνικοποιούνται. Αποδομείται δηλαδή το τρίπτυχο “ένα κράτος, ένα έθνος, μία γλώσσα” και αντικαθίσταται από τις υβριδικές ταυτότητες που έχουν ως σήμα κατατεθέν τη διγλωσσία υπό την έννοια της ταυτόχρονης και άριστης χρήσης δύο γλωσσών, καθώς επίσης και από το πολιτισμικό κράμα δύο ή περισσοτέρων πολιτισμών, έχοντας όμως συνείδηση της εκάστοτε παράδοσης.
Και αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο. Να είναι η έννοια της μετανάστευσης ουδέτερη και να δηλώνει τη μετάβαση ή καλύτερα πολλές μεταβάσεις, που όμως επιδρούν στη διαπολιτισμική συγκρότηση της ταυτότητας των υποκειμένων. Μια τέτοια χρήση του όρου μάς οδηγεί σε μια πιο ελαστική έννοια του “ανήκειν” και κατά συνέπεια της αποδοχής της “κοινωνικής ένταξης” με πλουραλιστικούς όρους».
Smaro 